तामाङहरुको मौलिक चाड म्हेनङ किन हरायो ?


  • सोल-  म्हेनङ र दशैंको विषयमा राजधानीमा कातिक ३ गते मंगलबार अन्तरक्रियात्मक कार्यक्रम सम्पन्न गरेको छ । नाम्सादिम छोरङान नेपालले आयोजना गरेको कार्यक्रममा खोजराज गोलेले उक्त विषयमा कार्यपत्र प्रस्तुत गरेका थिए ।

    तामाङ समुदायले दशैंभन्दा अगाडिदेखि नै म्हेनङ मनाउँदै आएता पनि म्हेनङमाथि राज्यले दशैं खप्टाएपछि यो चाड नै लोपोन्मुख अवस्थामा पुगेको कार्यपत्रमा उल्लेख गरिएको छ ।

     

    ‘म्हेनङ’ शब्द तामाङ महिनाको नाम हो । यसलाई ठाउँ विशेष ‘म्हेनङ’ वा ‘म्हेनिङ’ भनी उच्चारण गर्ने गरिएको छ । जे जसरी उच्चारण गरे तापनि ‘म्हेनङ’ भनेको तामाङ समुदायले गणना गर्ने नवौं महिनाको नाम हो । यसले सूर्यपात्रो अनुसारको अशोज र कात्तिक महिनाको करीब आधा आधा भेट्छ ।

     

    तर पनि चन्द्रपात्रोको बारेमा खासै ज्ञान र उपलब्धता नभएकोले पनि तामाङ समुदायसमेत सूर्यपात्रोलाई अवलम्बन गर्न बाध्य थियो । सोही क्रममा ‘म्हेनङ’लाई नै ‘असोज’ महिनाको रूपमा बुझ्न थालेको थियो । त्यसैमाथि हिन्दू राज्यसत्ताले तामाङको म्हेनङमाथि नै दशैँलाई खप्ट्याएकोले झनै अन्यौलता थपिएको थियो । परिणामतः तामाङ समुदायले दशैं नै म्हेनङ हो भनेर गलत अर्थमा बुझ्न थालेको थियो । यद्यापि पञ्चायती शासन व्यवस्थाको अन्त्यसँग परिवर्तनको क्रम शुरू भएको देखिन्छ ।

     

    तामाङ समुदायले मान्दै आएको म्हेनङ चाडको विशेष भनेको कुलान तथा प्रकृति पूजा हो । महिना र मौसमअनुसार चाड पर्व र उत्सवको संस्कृति विकास गरेको तामाङका पुर्खाले अनादिकालमै म्हेनङ संस्कृतिको निर्माण गरेका थिए । त्यसक्रममा कुलको पूजा, ज्योहो ज्योमोको पूजा, सयपत्री फूलको प्रयोगदेखि डोल्माहरूको पूजा गर्ने प्रचलन चलाएका थिए ।

     

    त्यस्तैगरी दशमीकै दिन गुरु पद्मसम्भवको जन्मदिन परेको जनविश्वास रहेकाले तिनैको पूजा आराधना पनि गर्ने प्रचलन रहेको छ । कलिङ्गको युद्धपछि तत्कालीन सम्राट अशोकले हतियार त्यागेर बौद्ध धर्ममा प्रवेश गरेको तिथि पनि सोही दिन परेकोले बौद्ध परम्परामा म्हेनङ दशमी तिथिको विशेष महत्व रहेको छ ।

     

    यस्तै गरी छ्योरे पूजा भने बोन र लामा दुवैले गर्ने गरेको छन् । तथापि बोनले गर्ने छ्योरेमाथि पनि दोलखा भिमसेनको पूजा थोपेरर राज्यसत्ताले सिङ्गो तामाङ समुदायमाथि दशैं लादेको थियो । तैपनि लामा मान्यतानुसार भने उक्त दिन दश दिशामा स्थापित बुद्धहरूका पूजा गर्ने संस्कृति अद्यावधि कायम रहेको छ ।

     

    विशेषतः आफ्नो कुलको मूलघरमा जम्मा भएर सामूहिक रूपमा कुलपूजा गर्ने, छ्योरे पूजा गर्ने, लक्मी (डोल्मा) तथा ज्योहोहरूको पूजा गर्ने र तारो हान्ने संस्कृतिले म्हेनङ विशुद्ध तामाङ मौलिक पहिचान सहितको पर्व भएको स्पष्ट भएको कार्यपत्रमा दाबी गरिएको छ । बोन र बौद्ध धार्मिक मान्यताको समिश्रणको रूपमा चिनिएको तामाङ समुदायको म्हेनङमाथि धेरैपछि अर्थात् हिजो राणाकालमा मात्रै दशैँ लादिएको र त्यसपछि अन्यौलता बढेको थियो ।

     

    वि.सं. २०४६ पछि देशमा भएको बहुदलीय व्यवस्थाको पुनःस्थापनापछि भने स्वतन्त्र वातावरणमा तामाङ सङ्घ, संस्था र विद्वान्हरूले दशैं बहिष्कार गरौं भन्ने आवाजका साथ एक किसिमको आन्दोलन नै चलाएका थिए । सोही क्रममा दशैं बहिष्कारको नाममा आफ्नै मौलिक पहिचानको धरोहर म्हेनङलाई समेत छाड्ने कार्य भएको थियो ।

     

    यतिखेर आफ्नो भूमिमा अधिकार प्राप्तिको आन्दोलन चलाइरहेको यस समुदायले पुनः म्हेनङलाई स्थापित गराई अगाडि बढ्न सकेमा ताम्सालिङको मागलाई अझ सशक्त बनाउन सकिने समेत बताइएको छ ।

     

    कार्यक्रममा भाषाविद् अमृत योञ्जन तामाङ, लोकोत्तर लोकवादी विचारका धनप्रसाद तामाङ, नेपाल तामाङ घेदुङका बाबु घिसिङ, तामाङ कलाकार सङ्घका पूर्व–अध्यक्ष चन्द्रकुमार दोङ, कलाकार प्रेम लोप्चन, नेपाल तामाङ मातृभाषा सम्भोटा लिपि विकासका अध्यक्ष सिंहबहादुर योञ्जन, लामा लोप्साङ तामाङ लगायत उपस्थित थिए ।

     

    पहिचानसहितको ताम्सालिङको कुरा गरी रहँदा विगतमा राज्यले विभिन्न तरिकाले दमन गर्दै समाप्त पार्न खोजेकोले तामाङ समुदायको पहिचानहरूको खोजी गर्नुपर्नेमा सहभागीहरुले जोड दिए । कार्यक्रम नाम्सादिम छोरङान नेपालको अध्यक्ष हिरामान बल तामाङको अध्यक्षतामा सम्पन्न भएको हो ।

    स्रोत -हिमगाथा डट कमबाट

आफ्नो प्रतिक्रिया दिनुहोस |

ताजा अपडेट

सम्बन्धित शिर्षकहरु
  • इलामेली समाज दक्षिण कोरियाद्वारा १० पालिकामा स्वास्थ्य सामाग्री वितरण
  • किरात याक्थुङ चुम्लुङ कोरियाले २४ औँ वार्षिकोत्सव मनाउँदै
  • कोरियाको चर्चित सिनेमा हल CGV मा “डिग्री माईला”
  • नव गायिका ईन्द्रेणी लोप्चनको ‘मायाको तिर्सनाले’ सर्वाजनिक
  • ताजा अपडेट

    ईपिएस

    वन र सेवा क्षेत्रमा पनि कोरियाले नेपाली श्रमिक ल्याउने

    अनलाइन खबर दक्षिण कोरियाले यो वर्ष (सन् २०२४)देखि रोजगार अनुमति प्रणाली (ईपीएस)मार्फत थप ३ वटा क्षेत्रमा पनि नेपाली श्रमिक लिन थाल्ने भएको छ । कोरियाली सरकारले नेपालबाट वन क्षेत्र, सेवा क्षेत्र र रुट इन्डष्ट्री क्षेत्रमा पनि श्रमिक ल्याउने भएको हो । अहिले कृषि, ...

    एम टि यूको प्रतिनिधि सभा बैठक सम्पन्न, WPS को लागि संघर्ष गरिने

    प्रवासी श्रमिकहरुको अधिकारको निम्ति आवाज उठाउँदै आएको संस्था प्रवासी श्रमिक युनियन MTU दक्षिण कोरियाको प्रतिनिधि सभा बैठक २०२४ सम्पन्न भएको छ। सौल स्थित कोरियन प्रजातान्त्रिक श्रमिक महासंघ (केसिटियू) को हलमा सम्पन्न सभाले गतवर्षको गतिविधिहरुमाथि छलफल एवम ...

    राजु लामाको मंगोलियन हार्ट ब्याण्डले कोरिया तताउने निश्चित

    दक्षिण कोरियाको महान चाड सलनालको अवसरमा हुने ४ दिने लामो बिदाको पहिलो दिन फेब्रुअरी ९ तारिख नेपालको सुप्रसिद्ध गायक राजु लामाको मंगोलियन हार्ट व्याण्डको लाईभ कन्सर्टले कोरियाको माईनस डिग्रीको चिसो मौसममा नेपाली गीत संगीत मार्फत नेपाली माहोल तताउने निश्चित ...

    महिला / बालबालिका

    कोरियामा निर्मलाको अत्माहत्याले उब्जाएको प्रश्न

    मञ्जु गुरुङ ,, " म्याम म यहाँबाट निस्कन चाहन्छु । साइन मागेको पनि दिदैन । इलिगल बनाइदिन्छु भन्छ । काम पनि दिदैन । नेपालबाट आएको ६ महिना भयो । रिन ...

    कोरियामा महिलाका लागि महिलाका अध्यक्षमा पार्वती

    दक्षिण कोरियामा नेपाली महिलाहरुद्धारा संगठित महिलाको लागि महिला नाम संस्थाको अध्यक्षमा व्यवसायी तथा समाजसेवी पार्वती मोक्तान चयन भएका छन् । ...

    कोरियामा निबन्ध प्रतियोगितामा उत्कृष्ठ पुरस्कार प्राप्त लेख

    अलबिदा आमा -बाला राई निद्रामै थिएँ, म्यासेन्जरमा आएको फोनको घण्टीले ब्युझिएँ । हतार उठेर सिरानीनिर राखेको फोन तानें बिहानको छ बज्नै लागेको ...

    एनआरएन कोरियाले जुम मार्फत तिज मनाए

    एनआरएनए दक्षिण कोरियाले महिलाहरुको ठूलो चाड तिजलाई जुम मार्फत छलफल गरी मनाएका छन् । एनआरएन महिला संयोजकको नेतृत्वमा शुभकामना आदन प्रदान तथा ...