देश विकासमा नेता र नागरिकको भूमिका !


सामान्यतया हामीले देशको समग्र विकासको सन्दर्भ आउँदा त्यो कार्य नेताहरुको हो भन्ने बुझ्ने गर्छौँ । यसो सोच्दा हो जस्तो पनि लाग्छ । किनभने नेताले राज्यको संचालन गर्छ । राज्यसँग शक्ति हुन्छ । अर्थ हुन्छ, ढुकुटी हुन्छ । त्यसको प्रयोग गर्ने अधिकार राज्य संचालन गर्ने नेतासँग हुन्छ । अर्को कुरा हामीलाई पारिवारिक तथा सामाजिक रुपमा देशको विकास नेताले गर्ने हो भनेर सिकाइएको हुन्छ । जसको छाप हाम्रो दिमागमा गहिरो गरेर परेको हुन्छ ।

तर यो कुरा आंशिक रुपमा मात्रै सत्य हो । एउटा देशको समग्र विकास हुन नेता वा नेतृत्व र जनताको पनि उत्तिकै जिम्मेवारी हुन्छ । हुनु पनि पर्छ । यो खालि यसै भनिएको हैन । विकसित देशको तुलनात्मक अध्ययन गर्दा थाहा हुने कुरा पनि हो । यति लेखिरहँदा म आफै भने दक्षिण कोरियालाई कर्मभुमि बनाइरहेको छु । यहाँको बसाइको क्रममा काम मुख्य भएपनि यहाँको समाज, नागरिकको जिवनशैली, ब्याबहार, राजनीतिक संस्कार र समग्र विकासको अध्ययन पनि गरिरहेको छु ।

यसरी लेख्ने उर्जा र उत्सुकता हुनुमा यो देशको चमत्कारीक विकास नै हो । सन् १९५० पछि दुई कोरिया विभाजन भएपछि आजसम्म हिसाब गर्दा लगभग त्यहि ७०/७२ वर्ष मात्र हुन्छ । तर यो अवधिमा विश्वकै १२ औँ विकसित मुलुक भित्र पर्नु सामान्य कुरा पक्कै हैन । अब प्रश्न यहिँनेर रह्यो । यो कसरी सम्भव भयो ? वास्तवमा इच्छाशक्ति, लगाव र इमान्दारिता भयो भने सम्भव नहुने कुरा के छ र ! तर सबै पक्षले आफ्नो भुमिका भने निर्वाह गर्नैपर्ने हुन्छ । यहाँको सन्दर्भमा भएको पनि त्यहि हो ।

जापानी उपनिवेशमा हुँदा खाना खाने चम्चा, चपेस्टिक समेत लुटिएको थियो भनेर आज पनि दक्षिण कोरियाली नागरिक भन्ने गर्छन् । सायद, ती कुराहरु सम्झिएरै पनि जापानी उपनिवेशबाट मुक्त भएपछि यहाँका नागरिकले आफु सङ्ग भएको सम्पत्ति गरगहना समेत सरकारलाई बुझाएर आर्थिक जोहो गरेका थिए भनेर आजपर्यन्त सुन्न पाइन्छ । तत्कालिन दक्षिण कोरियाली नेताहरुको नेतृत्वहरुले सफल भएकोले नै आज विकासको यो अवस्था सम्म आइपुगेको हो भनेर बुझ्न सकिन्छ । अझ भन्नुपर्दा एउटा पुस्ताले पुरै जीवन ’ओभर टाइम’ सहित खर्चिएको थियो । यी कुरा ईतिहासका भए । तर आज पनि आफ्नो जिम्वेवारी, कर्तव्यप्रति नेतृत्व र नागरिक दुबै पक्ष उत्तिकै सजक रहेको देखिन्छ ।

मलाई याद छ । कोरोना सुरुभए पछि हामी सुरुसुरुमा रुममै बस्दा पनि मास्क लगाएर समेत बस्यौ । किनकि कोरोनाको सुरुवात स्थल चीनको वुहान भएपनि दोस्रो तत्काल असर देखा परेको देश दक्षिण कोरिया थियो । त्यस्तो महामारी चलिरहेको बेला दक्षिण कोरियाले सन् २०२० मा आफ्नो राष्ट्रिय सभाको निर्वाचन गरायो । जसमा ६६% मतदान समेत भयो । मलाई अचम्म लागेको कुरा, त्यस्तो संवेदनशिल समयमा समेत राज्यको नेतृत्व गर्ने र नागरिक आफ्नो कर्तव्य प्रति कति सजक क्या !

यतिमात्र पनि हैन । सार्वजनिक स्थलहरु, सार्वजनिक यातायात र क्षेत्रहरुमा आफ्नो कारण अरुलाइ ’हानि’ हुनुहुन्न, विभेद हुनुनुन्न भन्ने जो यहाँका नागरिकको चेतना देख्छु, त्यो कुराले झन छुन्छ । अपवादमा नकरात्मक पक्ष त जहाँ पनि भै नै हाल्छ । समग्रमा भन्दा प्रत्येक ब्यक्ति’’ कानुनको परिधि भित्र रहेर स्वतन्त्र छ।’’ राज्यले नागरिक लक्षित कार्यक्रम, योजना र नितिनियम बनाइदिन्छ भने जनताले त्यसको अवज्ञा हैन, पुर्ण पालना गरिदिन्छन् । तब शुसासन त्यति बेला देखिने रहेछ ।

अर्को यस्तै एउटा देश जुन आजको आधुनिक सिङ्गापुर हो । जसको श्रेय लगातार ३१ वर्ष शासन गरेका ’लि क्वान यु’ लाई जान्छ । उनले आफ्नो लगातारको नेतृत्वबाट स्वैच्छिक अवकाश समेत लिएका थिए । आफ्नो पुस्तक From Third World to First  मा सबै कुरा लेखेका पनि छन् । सिङ्गापुर मुलतः आप्रवाशिहरु जम्मा भएर आज त्यसरी विकसित भएको मुलुक हो । यहिँनेर सम्झिए पुग्छ । फरक फरक परिवेशबाट आएका जमातहरुलाई एकिकृत गरेर समृद्व देश बनाउन कति गाह्रो भयो होला ।

सन् १९६० को दशकमा मलेसियाली संघबाट सिङ्गापुर छुट्टियो । दुई दशक बेलायती साम्राज्यवादको उपनिवेशमा रह्यो । लगभग शुन्यबाट समृद्व बन्न कति चुनौति सामना गर्नुपर्यो होला । सजिलै अनुमान गर्न सकिन्छ । पुस्तकमा भनेका छन “असल शासनमा, नेतृत्व गर्ने मान्छे पनि असल चाहिन्छ।“ शासन ब्यबस्था जति राम्रो भएपनि शासक वा नेता खराब भएपछि जनताले दुख पाउँछन् । हुन पनि उनको त्यो कुशल नेतृत्व हुन्न थियो भने आजको आधुनिक सिङ्गापुर निर्माण सम्भव थिएन । उनको त्यो नेतृत्व कौशलता जति थियो, त्यस सङ्गै नागरिकले पनि आफ्नो तर्फबाट निभाउनुपर्ने भुमिका भने पक्कै निभाएकै थिए ।

एउटा रोचक तर कति सम्म अत्यन्त संवेदनशिता अपनाइएको थियो भन्ने प्रसङ्ग छ । सन् १९६३ तिर मलेसियाली संघबाट औपचारिक रुपमा छुट्टिए पनि त्यो भन्दा अघिसम्म सिङ्गापुर मलेसियाली संघमै थियो । जतिबेला सन् १९५० र १९६० तिर जातिय दङ्गा भड्कियो । त्यहाँका जनता मलेसिया, भारत, चीन लगायत अन्य मुलुकबाट आएका आप्रवासि थिए । उनको पार्टि पिएपि (पिपुल एक्सन पार्टि) ले सन १९६० मा चुनाव जित्यो । त्यसपछि जनताको लागि ’हाउजिङ एण्ड डेभलभमेन्ट बोर्ड’ गठन गरेर सबैलाइ घर भन्ने योजना ल्याइयो । कर्मचारि तथा कामदारले आफ्नो कमाइबाट निस्चित रकम बचत गर्नुपर्थ्यो । सरकारले त्यसमा आधा थपिदिन्थ्यो । जुन रकमको २०% र बाँकि किस्ताबन्दिमा तिर्दै जाने गरि घर तथा अपार्टमेन्ट किन्न खर्च गर्न सकिन्थ्यो । तर एउटा गज्जबको सर्त के लगाइएको थियो भने निश्चित ठाउँमा फरक फरक समुदायका निश्चित सङ्ख्याले मात्र घर तथा अपार्टमेन्ट किन्न पाइन्थ्यो । त्यो किन गरिएको थियो भने फरकफरक आप्रवासिहरु आपसमा अन्तरघुलन होउन् र कसैको धेरै सङ्ख्याले थोरै भएकाहरु माथि अन्याय नगरोस् र जातिय दङ्गा हुन नपाओस् । मलाइ त्यो कुरा पढिरहँदा आफु हुर्किएको समाज, आपसमा हुन नसकेको अन्तरघुलन, विभेद र त्यसले हालसम्म बोकिरहेको जात ब्यबस्थाको रुप झल्झलि आँखामा आयो ।

नेताहरुले बनाएका हालको नेपालको संविधानले “ निजि तथा सार्वजनिक स्थानमा जातिय विभेद गर्न पाइने छैन“ भनेर स्पष्ट लेखिएको छ । के हामी नागरिकले त्यसको पालना गरेका छौँ ? छैनौँ नि । तर हामी तिनै नेतालाई दिनमा कम्तिमा एकपटक गालि गरिरहेकै छौँ । कुनै एउटा पक्ष मात्र सबल भएर मुलुक बन्दैन । नेतृत्व गर्ने पक्ष भएकोले नागरिकको भन्दा मुलुकको नेतृत्व गर्ने नेता तथा राज्यको जिम्मेवारी केही बढि होला । तर नागरिकको भुमिका पनि कमि हुँदैन र हुनु पनि हुँदैन ।

हामी आधुनिक विकास खोजिरहेका छौँ । मुलुक विकसित होस् भन्ने चाहिरहेका छौँ । तर पुरातन सोँच, मुल्य मान्यता र यथास्थिति भन्दा माथि उठ्न सकिरहेका छैनौँ । अर्कोतिर नेतृत्व र नागरिकबिच चाहिँ सामाजिक दुरि(social distance) राखेर देशको समग्र विकास खोजिरहेका छौँ । जुन कुरा मुलुकको अग्रगमनको यात्रामा बाधक बनिरहेको छ ।

आफ्नो प्रतिक्रिया दिनुहोस |

ताजा अपडेट

सम्बन्धित शिर्षकहरु
  • अर्जुन सेन्दाङको नेतृत्वमा ताप्लेजुङ सम्पर्क समिति कोरियाको अधिवेशन सम्पन्न
  • थारु कल्याणकारिणी सभा कोरियाको अधिवेशन सम्पन्न, नेतृत्वमा अ्मर थारु
  • पासाङ शेर्पाको अध्यक्षतामा संखुवासभा सम्पर्क परिवार कोरियाको नयाँ समिति गठन
  • उदयपुर सेवा समाज कोरियाको अधिवेशन सम्पन्न, अध्यक्षमा उमेश कुमार राई
  • ताजा अपडेट

    ईपिएस

    राजु लामाको मंगोलियन हार्ट ब्याण्डले कोरिया तताउने निश्चित

    दक्षिण कोरियाको महान चाड सलनालको अवसरमा हुने ४ दिने लामो बिदाको पहिलो दिन फेब्रुअरी ९ तारिख नेपालको सुप्रसिद्ध गायक राजु लामाको मंगोलियन हार्ट व्याण्डको लाईभ कन्सर्टले कोरियाको माईनस डिग्रीको चिसो मौसममा नेपाली गीत संगीत मार्फत नेपाली माहोल तताउने निश्चित ...

    नेपालको गाउ विकासमा कोरियन कम्पनीको चासो

    कोरियाको शोजेएम प्रालि कम्पनीले नेपालका विभिन्न गाउं पालिकाका अध्यक्षहरुसंग भगिनी सम्बन्ध कायम गर्दे गाउं विकासको कार्यमा सहकार्य गर्ने भएको छ । आज काठमाण्डौको धुम्बाराही स्थित आकामा होटलमा भेटघाट कार्यक्रम गर्दे शोजेएम कम्पनी कोरिया र पांचथर जिल्ला ...

    सन् २०२४ का लागि प्रवासी श्रमिकको कोटा निर्धारण, 16 देश बाट १ लाख ६५ हजार

    दक्षिण कोरियाले सन् २०२४ का लागि रोजगार अनुमति प्रणाली (ईपिएस) मार्फत १ लाख ६५ हजार कामदार कोरिया ल्याउने भएको छ । मंगलबार बसेको प्रवासी मजदुर नीति निर्धारण समितिको बैठकले सो निर्णय गरेको हो ।   कोरियामा भएको मजदुर अभाबलाई कम गर्नका लागि अहिलेसम्मकै बढि विदेशी ...

    महिला / बालबालिका

    कोरियामा निर्मलाको अत्माहत्याले उब्जाएको प्रश्न

    मञ्जु गुरुङ ,, " म्याम म यहाँबाट निस्कन चाहन्छु । साइन मागेको पनि दिदैन । इलिगल बनाइदिन्छु भन्छ । काम पनि दिदैन । नेपालबाट आएको ६ महिना भयो । रिन ...

    कोरियामा महिलाका लागि महिलाका अध्यक्षमा पार्वती

    दक्षिण कोरियामा नेपाली महिलाहरुद्धारा संगठित महिलाको लागि महिला नाम संस्थाको अध्यक्षमा व्यवसायी तथा समाजसेवी पार्वती मोक्तान चयन भएका छन् । ...

    कोरियामा निबन्ध प्रतियोगितामा उत्कृष्ठ पुरस्कार प्राप्त लेख

    अलबिदा आमा -बाला राई निद्रामै थिएँ, म्यासेन्जरमा आएको फोनको घण्टीले ब्युझिएँ । हतार उठेर सिरानीनिर राखेको फोन तानें बिहानको छ बज्नै लागेको ...

    एनआरएन कोरियाले जुम मार्फत तिज मनाए

    एनआरएनए दक्षिण कोरियाले महिलाहरुको ठूलो चाड तिजलाई जुम मार्फत छलफल गरी मनाएका छन् । एनआरएन महिला संयोजकको नेतृत्वमा शुभकामना आदन प्रदान तथा ...