सरकार, फेरी नजन्माउनु सदीक्षा र सलिनाहरु


एसइइ परीक्षामा कम ग्रेड आएकोमा दुःखी हुंदै आत्म हत्या गरेकी दुई किशोरीहरु सदीक्षा पौडेल र सलिना ढकालका दुःखान्त कथाले हाल शैक्षिक क्षेत्रको नीति र परिवार समाजको मनोविज्ञान र परम्परालाई सोच्न बाध्य बनाएको छ । अर्को तर्फ निशव्द बनेको छ किशोहरुको जमात । कलकलाउंदो कोपिला र उदाउंदो सुर्य जे नाम दिनुस तर भविश्यका योग्य नागरिक, सफल छोरी र योग्य आमाहरुलाई अनाहकमा राज्य र परिवारले गुमाउनु परेको छ । तर संवेग र भावना विहिन राज्यका संयन्त्र र शैक्षिक नीतिहरु जस्ता अभौतिक संयन्त्रले सम्मवेग र भावनामा जिउने मर्ने मानव प्राणी ती नानीहरुका आमा परिवारहरु माथि परेको बज्रपातलाईे महशुस गर्न असमर्थ छ । नत यो क्षतिको परिपुर्ति हुने वा गर्ने कुनै माध्ययम नै छ ।

कुनै समय थियो जुनबेला म नेपालको इन्जिनियरिंग क्षेत्र संग सरोकार राख्ने निकायमा काम गर्थे । नेपालका वरीष्ठतम इन्जिनियरहरुको शैक्षिक योग्यता लगायतको नाली बेली राख्ने काम थियो । पुराना र तात्कालिन समयमा सचिव सरहको दर्जामा पुगी सकेका एक वरिष्ठ इन्जिनियरको प्रमाण पत्रमा एसएलसीमा तेश्रो दर्जा अर्थात पास मार्क देख्दा म अचम्ममा परें । खोज्दै जांदा थुप्रै त्यस्ता प्रमाण पत्र भेटें जुन पास मार्क अर्थात तेश्रो दर्जा र दोश्रो दर्जा लगायतको । ती नेपालका मात्र होइन अन्र्तराष्ट्रिय संगठनहरुसम्म आवद्ध भई काम गरी रहेका वरिष्ठ इन्जिनियरहरु समेत थिए । यो विषयमा मेरा तत्कालीन हाकिम जो सडक विभागका डिजी पद खाई सकी रिटार्यड अफिसर थिए संग प्रश्न गरें कसरी तेश्रो डिभिजन आउनेले पनि इन्जिनियरिंग पढ्न सके ? उहांको उत्तर थियो “एसएलसी होस वा अन्य कुनै परीक्षाको नम्बर वा ग्रेडले आगामी शिक्षाले कुनै प्रभाव पार्ने होइन, प्रभाव पार्ने त आत्म विश्वासले हो, नम्बर कम आउनु वा फेल हुनु ठुलो कुरा होइन, ठुलो कुरा त हिम्मत हो”

उहांको यो उत्तर सुनेपछि आफु एसएलसीमा दोश्रो श्रेणी आउंदा तैले अव आर्टस पढ्, इन्जिनियरिंग पढ्न सक्दैनस, प्राइभेट वा विदेशमा पढ्न पैसा कहांबाट ल्याउने जस्ता मेरो मनोवल गिराउने साथीहरु र केही आफन्तको टिप्पणी पश्चात आर्किटेक्चर इन्जिनियरिंग पढ्ने मेरो चाहना सदाको लागि सपना मात्र बनेको मेरो शैक्षिक इतिहासले मन दुखायो । मलाई याद छ, जव पद्मकन्या कलेजमा आइए पढ्न शुरु गरें बाटामा ड्राफट गर्ने टीसेट व्यागमा पछाडी बोकदै साइृकल चढेर इनिजीनियरिंग क्याम्पस तिर जांदै गरेका विद्यार्थीहरुलाई फर्कि फर्कि हेर्थे । त्यसपछिको छनोट भयो भुगोल विषय किनकि कमसेकम त्यसमा टीसेट चलाउनु र भवन लगायतका केही नक्सा बनाउनु पथ्र्यो, संन्तोष त्यसैमा गरें । कथा एक मेरो ।

दोश्रो कथा । भखरै आइए दोश्रो वर्षको परिक्षा सकेको खुशियालीमा रमाईलो मनाई रहेको दिनहरु थिए । परिक्षा सकेपछि साथीहरुसंग बाकलो भेटघाट हुन्थ्यो । विशेष काठमाडौ बाहिरका साथीहरु डेरामा बस्ने र फ्रि हुन्थे । हाम्रो पहिलो प्राथमिकता ती साथीहरुकोमा जाने लिष्टमा पथ्र्यो । यसै क्रममा विराटनगरकी चीज कुमारी (थर भुलें) जो धोबी खोला तिर बस्थिन, भेट्न गयौं । दिनभर जुनेलो, मकै, घरकै घिउ हालेको रोटी तीलको छोप चाख्यौं, घरबाट ल्याएको भन्दै मिठा गुलिया अम्बा खान र कोसेली समेत हाली दिईन चीजले । दिनभर रमाईलो गरी हामी फक्यौं । उनको बानी संधै हास्नु पर्ने, रमाइली चीज कुमारी चीजकै थिइन् ।

परीक्षा फल प्रकासित भयो । म फेरी दोश्रो श्रेणीमा पास भएं । परीक्षाफल प्रकासित भएको केही दिन पछि कलेजमा हल्ला फैलियो कि चीज कुमारीले आत्म हत्या गरिन, कारण फेल हुनु । दोश्रो बर्षको परीक्षामा नेपाल परिचय एक विषयमा उनी फेल भएकि रहिछिन् , के गरेको चीज यस्तो ? आफनो सुसाइट नोटमा उनले लेखेकी रहिछिन् “मीरा, पुष्पा सव पास भए होलान्, म मात्र …. । घर संगैको अम्बाको बोटमा झुण्डेर आफनो देह त्याग गरेकी हाम्री सखिलाई मात्र फेल हुनुको दुःख थियो । शायद मलाई कोशेली पठाएको अम्बा त्यही बोटको थियो होला जसले उसको किशोरी प्राण ह¥यो । यस्तै सोच्दै कैयो दिन सम्म चिजको सम्झना आई रह्यो, सवै साथी दुखी थियौ । अहिले जस्ता क्याम्पसहरुमा खादा र शोक सभा गर्ने चलन त्यो बेला थिएन । विस्तारै हामीले चीजलाई विस्र्यौं । त्यो घटना संधै सम्झेर दुःखी हुने चीज पनि थिएन ।

 

तेश्रो कथा हामीसंग पदमकन्या स्कुल पढ्ने साथी सेन्टअप (दश कक्षा ) परीक्षामा असफल भईन् । एक वर्षपछि एसएलसी उत्तीर्ण दोश्रो श्रेणिमा गरे पश्चात उनले संस्कृति इतिहास लिएर पढिन् प्रमाणपत्र तहमा । पछि उनका आफन्तले अमेरिकामा पढ्ने व्यवस्था मिलाई दिए । अमेरिका पुगेपछि उनको सोच बदलियो । उनले कम्पयुटर साईन्स पढिन् र नेपाल फर्किन । अहिले उनी आईटी अफिसर छिन् महिनामा लाखौं कमाउछिन् नेपालमै ।

 

यी तीन वास्तविक कथा घटना प्रंसंगले हाम्रो समाजको व्यवहार र मनोविज्ञानले मानिसको आत्म विश्वास र जीवनको दायरालाई कत्तिको प्रभाव पर्छ भन्ने प्रमाणित गरेको छ । फेरी प्रसंग हालै एसइइ परीक्षामा कम ग्रेड आएकोमा दुःखी हुंदै आत्म हत्या गरेकी दुई किशोरीहरु सदीक्षा पौडेल र सलिना ढकालका दुःखान्त कथा । यो दुःखान्त कथा र्सिजित गर्न र हुन हाम्रो सामजिक र पारिवारीक मनोविज्ञानको दोष पहिलो नम्बरमा परेको देख्छु म । स्कुलहरुमा १० कक्षा पुग्ने वितिक्कै अभिभावक र स्कुल दुवले होस्टलमा बन्दी कैदीलाई जस्तै थुनेर जवरजस्ति पढाइमा तनाव दिने काम गर्छन् केही स्कुललाई छोडेर । एक त एसइइ दिने विद्यार्थी किशोरावस्थाका हुन्छन् । किशोरावस्थाका मनोविज्ञान अत्यन्त जटील हुन्छ, शाररिक र मानसिक हिसावले । थप आफनो शैक्षिक भविश्यका लागि उनीहरु आफै पनि तनावमा हुने गर्छन । अभिभावक चाहन्छ आफना नानीहरुले परीक्षामा उत्कृष्टता हासील गरुन् । स्कुल चाहन्छन् उनका सवै विद्यार्थीले उत्कृष्ट नम्बर ल्याउन् स्कुलको साख बनोस, आगामी दिनमा बढी भन्दा बढी विद्यार्थी आउन स्कुल भर्ना होउन् । यसरी एउटा निरिह किशोर किशोरीको योग्यता क्षमता कति छ, उसको मानसिक हालत कस्तो छ भन्ने सोच र अध्ययन विवेक राख्नु भन्दा उसले हासील गर्ने परिक्षाको प्राप्तांकले अभिभावक र स्कुलका इज्जत बेइज्जत र आर्थिक कारोवारसंग सरोकार राख्ने हुन्छ ।

विद्यार्थीको हकमा संगैका साथीको परीक्षामा प्राप्त गरेको माकर्, उनीहरुले पाई रहेका र नपाई रहेका भौतिक आवश्यक पुर्वाधारहरु कम्प्युटर लगायतले पनि उनीहरुको मनोबल बलियो वा कमजोर बनाई रहने हुन्छ । किनकि सवै अभिभावक ती पुर्वाधार दिन असमर्थ हुन्छन् ) । अर्को थप म देख्छु आफु पप्लु खेलेर समय बिताउने, नानीकै अगाडी टिभी सिरियल हेरेर समय कटाउने अनि नानीहरुलाई पढेन भनेर हकार्ने थुप्रै आमा बुबाहरुलाई छोरा छोरीहरु डिस्टिंक्शन ल्याएको हेर्न चाहन्छन् वा नल्याएकोमा सराप्छन् ।

अन्तमा, शिक्षा शक्ति हो । आफु शक्तिशाली हुन फरक जीवन जिउन र अरुका जीवन बदल्न शिक्षाको जरुरत रहन्छ । शिक्षा आर्जनको फिलोसफी वा दर्षंण विज्ञान यसरी परिभाषित छ । हरेक अभिभावक आफनो जीवन असहज संघर्षमय भएको कारण आफना नानीहरुको जीवन आफनो भन्दा सहज र अनुकुल तथा स्तरीय होउन् भन्ने चाहन्छन् । अभिभावकको आफना सन्तानको जीवन प्रति यो जीवन दर्शन रहनु गलत पनि होइन । तर फरक के हो भने समय अनुसार संसारको माग बजार र शिक्षाको दायरा पनि फरक फरक हुंदै गई रहेको बारे अभिभावक वर्ग र वर्तमान पुस्ताको बुझाई र ज्ञान वा नलेज फरक हुन्छ ।

हिजोका दिनमा डाक्टर कम थिए । उनीहरुको बजारमा माग र राज्यले दिने स्तर र सम्मान फरक थियो । तर अहिले डाक्टर वा इन्जिनियर र शिक्षक जस्ता पेशामात्र सम्मानित वा स्तरीय मानिदैन । अहिले हरेक पेशाको महत्व आफनै छ र हरेक पेशा संग अन्य पेशाहरु टीम वर्क को रुपमा परिभाषित हुन्छ । जस्तो अस्पतालमा डाक्टरको भुमिका र अस्पताल संयन्त्र चलाउने व्युरोक्रेसी वा कर्मचारी संयन्त्रको त्यतिकै महत्व रहन्छ । राज्य सरकार चलाउन हरेक पेशाको आवश्यकता रहन्छ । तसर्थ हरेक शिक्षाको महत्व राज्य संचालनका लागि खास अर्थ राख्दछ । त्यसैले परीक्षामा खास ग्रेड ल्याउनेले खास विषय पढ्ने र भविश्यमा खास पेशा गर्न पाउने जस्ता परम्परागत मानसिकता अव त्याग्न आवश्यक हुन्छ विद्यार्थीले, अभिभावकले र शिक्षक तथा शैक्षिक संस्थाले । होइन भने विगतमा चीज कुमारी र वर्तमानमा सदिक्षा र सलिनाहरुले अनाहकमा कलकलाउंदो जीवन गुमाउन बाध्य हुने छन् ।

आफ्नो प्रतिक्रिया दिनुहोस |

ताजा अपडेट

सम्बन्धित शिर्षकहरु
  • अमृत राईद्वारा एनआरएन कोरियाको वरिष्ठ उपाध्यक्षमा उम्मेद्बारी दर्ता
  • तमू धीं दक्षिण कोरियाको चौथो “रोधीं सांगीतिक सौगात” भव्यताका साथ सम्पन्न ।
  • स्टार रेमिट दर्ता गर्दा ‘१० हजार वन’ पाइने !
  • सेवा-सेवारो सांगीतिक कार्यक्रमका लागि कलाकारहरू कोरिया आइपुगे
  • ताजा अपडेट

    ईपिएस

    दक्षिण कोरियामा २०२० का लागि न्युनतम तलब वृद्धि

    दक्षिण कोरियामा २०२० का लागि मजदुरको न्युनतम ज्याला निर्धारण गरेको छ । सेजुंग स्थित न्युनतम ज्याला निर्धारण समितिको कार्यालयमा बिहीवार बिहीबार बसेको १२ औ बैठकले मजदुरको ज्याला २.९० प्रतिशात बढाउने निर्णय गरेको हो । निर्णय अनुसार न्युनतम ज्याला २.९०% अर्थात २४० ...

    स्वैच्छिक कम्पनी परिवर्तन गर्न पाउँदा प्रवासी श्रमिकलाई के फाईदा ?

    कोरियामा प्रवासी श्रमिकहरुको संख्या ११ लाख नाघिसकेको छ। हामी प्रवासी श्रमिकहरुलाई कोरिया सरकारले विभिन्न प्रणाली (C4,E1,E2,E3,E4,E5,E6,E7,E9,E10 भिषा) मार्फत ल्याइरहेको छ। यी प्रणालीका समानता(बिशेषता) भनेको प्रवासी श्रमिकहरुले आफुले चाहेको अवस्थामा कम्पनी परिबर्तन र छनोट गर्ने ...

    प्रवासी मजदुरहरुको बसोबास सम्बन्धि नयाँ नियम पारित, जुलाई १६ बाट लागू हुने

    कोरियन सरकारको रोजगार तथा श्रम मन्त्रालय द्वारा प्रवासी मजदुरहरु बस्ने छात्रावास(खिसुक्सा) सम्बन्धि नयाँ नियम पारित गरेको छ । उक्त नियम यहि जुलाई १६ बाट लागू हुने जनाएको छ । यदि नयाँ कानुन अनुसारको छात्रावासको व्यवस्था नभएमा साहूले अनुमानि नदिएपनि प्रवासी ...

    महिला / बालबालिका

    वमन फर वमन दक्षिण कोरियाको पाँचौ अधिवेशन सम्पन्न अध्यक्षमा रितु श्रेष्ठ

    वमन फर वमन दक्षिण कोरियाको अधिवेशन सम्पन्न भएको छ । आइतबार भएको पाँचौ अधिवेशनबाट अध्यक्षमा रितु श्रेष्ठ निर्वाचित भएकी छिन् । अन्य ...

    कोरियामा वुमन फर वुमन संस्थाको कार्यलाई हेर्दा

    सन २०१० मा केहि सचेत महिलाहरुको पहलमा महिलाको लागि महिला अर्थात वुमन फर वुमन काेरिया भन्ने संस्था खोलिएको थियो। महिला मात्र साधारण सदस्य हुने, ...

    कोरियामा आयोजित एक प्रतिस्पर्धामा नेपाली चेलीले प्रथम स्थान हासिल गरी एक करोड वन जितिन

    दक्षिण कोरियाको हाना बैंकद्धारा आयोजित कोरियनसंग विवाह गरेकी महिलाहरुको प्रतिस्पर्धात्मक कार्यक्रममा नेपाली चेलीले प्रथम स्थान हासिल गरी ...

    पत्रकारितामा नेवार महिला पत्रकारको अवस्था:  नेतृत्व तथा चुनौति

    पत्रकारिताको इतिहासमा नेपालको पर्दापन विक्रम संबत १९५५ मा भयो । सुधासागर म्यागजीनबाट सुरु भएको नेपाली पत्रकारितालाई गोरखापत्रले साप्ताहिक ...